Av. Fırat Hasgümüş, Diyarbakır'da doktor hatası (tıbbi malpraktis) nedeniyle açılan tazminat davalarında hasta ve hasta yakınlarına, mesleki faaliyetleri nedeniyle hakkında hukuki veya cezai süreç başlatılan sağlık çalışanlarına avukatlık ve hukuki danışmanlık hizmeti vermektedir.
Tanı ve tedavi amacıyla yapılan her tıbbi müdahalenin hukuki sonuçları vardır. Bu müdahalelerin tıp biliminin kabul ettiği standartlara aykırı yapılması ve bu nedenle hastanın zarar görmesi hâlinde hem tazminat hem de ceza sorumluluğu gündeme gelebilir. Bu sayfada sağlık hukukunun temel kavramları ve malpraktis davalarının işleyişi genel hatlarıyla açıklanmıştır.
Malpraktis (Tıbbi Uygulama Hatası) Nedir?
Malpraktis; hekim veya diğer sağlık çalışanlarının teşhis, tedavi, ameliyat, ilaç uygulaması ya da hasta takibi sırasında tıp biliminin gerektirdiği özen ve standartlara uygun davranmaması sonucunda hastanın zarar görmesidir. Malpraktis bulunup bulunmadığı, müdahalenin yapıldığı tarihteki tıbbi bilgi ve imkânlar dikkate alınarak değerlendirilir.
Komplikasyon ile Malpraktis Arasındaki Fark
Tıbbi standartlara uygun ve gerekli özen gösterilerek yapılan bir müdahaleye rağmen ortaya çıkabilen ve önceden bilinen istenmeyen sonuçlara komplikasyon denir. Komplikasyon kural olarak hekimin sorumluluğunu doğurmaz; ancak hekimin komplikasyonu önlemek için gerekli tedbirleri almaması, komplikasyonu zamanında fark etmemesi veya gerektiği gibi müdahale etmemesi sorumluluğa yol açabilir. Bu ayrım uygulamada genellikle bilirkişi incelemesiyle belirlenir.
Hangi Durumlar Hekim Hatası Sayılabilir?
- Yanlış veya geç teşhis konulması, gerekli tetkiklerin yapılmaması,
- Hatalı tedavi yönteminin seçilmesi veya tedavinin yanlış uygulanması,
- Ameliyat sırasında yapılan hatalar, yanlış organ veya bölgeye müdahale edilmesi,
- Yanlış ilaç veya doz uygulanması,
- Hastanın müdahalenin riskleri ve alternatifleri hakkında yeterince bilgilendirilmemesi, aydınlatılmış onam alınmaması,
- Ameliyat sonrası takip ve bakımın yetersiz kalması,
- Hastane enfeksiyonları, cihaz arızaları ve personel yetersizliği gibi sağlık kuruluşunun organizasyonundan kaynaklanan kusurlar.
Özel Hastane ile Kamu Hastanesi Arasındaki Fark
Malpraktis nedeniyle açılacak davanın türü ve davanın hangi mahkemede açılacağı, müdahalenin yapıldığı sağlık kuruluşuna göre değişir:
Özel Hastane ve Muayenehaneler
Özel hastane veya muayenehanede yapılan müdahalelerden doğan zararlar için adli yargıda tazminat davası açılır. Yargıtay uygulamasında hasta ile özel sağlık kuruluşu arasındaki ilişki tüketici işlemi olarak kabul edildiğinden bu davalar genellikle tüketici mahkemelerinde görülür. Tüketici uyuşmazlıklarında kanunda belirtilen hâllerde dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Dava hem sağlık kuruluşuna hem de hatası bulunan hekime karşı yöneltilebilir.
Devlet ve Ãœniversite Hastaneleri
Kamu hastanelerinde görev yapan sağlık çalışanlarının kusurundan doğan zararlar için dava doğrudan hekime değil, ilgili idareye karşı açılır (Anayasa m. 129/5). Bu durumda öncelikle idareye başvurulması, ardından idare mahkemesinde tam yargı davası açılması gerekir. İdari eylemden doğan zararlarda idareye, eylemin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde başvurulmalıdır (İYUK m. 13).
Sağlık Çalışanlarının Ceza Sorumluluğu
Tıbbi müdahale sonucunda hastanın ölmesi veya yaralanması hâlinde, kusurlu davranışın niteliğine göre taksirle öldürme (TCK m. 85) veya taksirle yaralama (TCK m. 89) suçları gündeme gelebilir. Taksirle yaralama suçunun soruşturulması, bilinçli taksir hâli hariç olmak üzere şikâyete bağlıdır. Ceza soruşturmasında hekimin kusurlu olup olmadığı çoğunlukla Adli Tıp Kurumu veya üniversitelerden alınan bilirkişi raporlarıyla belirlenir.
Sağlık çalışanları bakımından ise soruşturmanın ilk aşamasından itibaren tıbbi kayıtların doğru değerlendirilmesi, bilirkişi raporlarına itiraz edilmesi ve tıbbi literatürün dosyaya sunulması savunmanın önemli unsurlarıdır. Ceza yargılamasının işleyişi için ceza hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.
Malpraktis Davalarında Talep Edilebilecek Tazminatlar
- Maddi tazminat: Tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün kaybından veya azalmasından doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan zararlar (TBK m. 54),
- Destekten yoksun kalma tazminatı: Hastanın ölümü hâlinde, ölenin desteğinden yoksun kalan yakınlarının zararı (TBK m. 53),
- Manevi tazminat: Hastanın veya ölüm ya da ağır bedensel zarar hâlinde yakınlarının uğradığı manevi zarar (TBK m. 56).
Zamanaşımı ve Süreler
Malpraktis davalarında süreler, sorumluluğun dayandığı hukuki ilişkiye ve sağlık kuruluşunun özel veya kamu kuruluşu olmasına göre değişir:
- Haksız fiile dayalı taleplerde zamanaşımı, zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden itibaren iki yıl ve her hâlde fiilden itibaren on yıldır. Fiil aynı zamanda daha uzun zamanaşımına tabi bir suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımı süresi uygulanır (TBK m. 72).
- Sözleşmeye dayalı taleplerde Türk Borçlar Kanunu'nun zamanaşımı hükümleri uygulanır; hekim ile hasta arasındaki ilişkinin vekâlet sözleşmesi niteliğinde kabul edildiği durumlarda beş yıllık süre (TBK m. 147) gündeme gelebilir.
- Kamu hastanelerindeki müdahaleler için idareye başvuru süresi, öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıldır (İYUK m. 13).
Sürelerin hangisinin uygulanacağı somut olayın özelliklerine göre değiştiğinden, zarar fark edildiğinde gecikmeden hukuki değerlendirme yapılması önerilir.
Malpraktis Davası Süreci
- Tıbbi kayıtların temini: Hasta, kendisiyle ilgili tıbbi kayıtları (epikriz, ameliyat notları, tahlil ve görüntüleme sonuçları, onam formları) sağlık kuruluşundan isteme hakkına sahiptir.
- Ön değerlendirme: Kayıtlar incelenerek müdahalenin tıbbi standartlara uygunluğu, zarar ile müdahale arasındaki illiyet bağı ve olası sorumlular değerlendirilir.
- Başvuru ve dava: Özel kuruluşlarda arabuluculuk ve tüketici mahkemesi; kamu kuruluşlarında idareye başvuru ve idare mahkemesi yolu izlenir. Gerekirse ayrıca ceza şikâyetinde bulunulur.
- Bilirkişi incelemesi: Davanın sonucunu çoğunlukla Adli Tıp Kurumu veya üniversite bilirkişi kurullarından alınan rapor belirler; rapora karşı itiraz ve ek rapor talepleri önem taşır.
Sağlık Hukukuyla İlgili Sık Sorulan Sorular
Her kötü sonuç doktor hatası sayılır mı?
Hayır. Tıbbi müdahalelerde sonuç garantisi yoktur. Müdahale tıbbi standartlara uygun yapılmış ve gerekli özen gösterilmişse, ortaya çıkan istenmeyen sonuç komplikasyon olarak değerlendirilir ve kural olarak hekimin sorumluluğunu doğurmaz. Belirleyici olan, müdahalenin tıp biliminin gerektirdiği şekilde yapılıp yapılmadığıdır.
Doktor hatası nasıl ispatlanır?
İspat büyük ölçüde tıbbi kayıtlar ve bilirkişi raporlarıyla yapılır. Bu nedenle epikriz, ameliyat notu, onam formu ve tetkik sonuçları gibi belgelerin eksiksiz temin edilmesi önemlidir. Mahkeme, Adli Tıp Kurumu veya üniversite hastanelerinin ilgili bölümlerinden oluşan bilirkişi kurullarından rapor alır.
Devlet hastanesindeki doktora doğrudan dava açılabilir mi?
Hayır. Kamu görevlisi olarak çalışan sağlık personelinin görevi sırasında verdiği zararlar için tazminat davası, Anayasa m. 129/5 uyarınca personele değil ilgili idareye karşı açılır. İdare, ödediği tazminat için kusurlu personele rücu edebilir.
Aydınlatılmış onam neden önemlidir?
Hastanın, kendisine uygulanacak müdahalenin niteliği, riskleri, alternatifleri ve olası sonuçları hakkında bilgilendirilerek rızasının alınması gerekir. Müdahale başarılı olsa bile, usulüne uygun aydınlatma yapılmadan alınan rıza hukuken geçerli kabul edilmeyebilir ve bu durum tek başına sorumluluk doğurabilir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki görüş niteliğinde değildir. Her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan somut durumunuzun ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
